Fermer la Pub..

Ti koze sou selebrasyon jounen lang ak kilti kreyòl 

Par - Mis à jour le 2021-10-30 à 20:41

Publié le 2021-10-30 à 20:41

Mesyedam lasosyete, lizay !
Kouman nou ye ?

Jodi a mwen vin kase de mo ak nou sou koze lang ak kilti kreyòl ayisyen. Men anvan mwen ale pi lwen kite mwen rafrechi memwa nou sou kèk koze ki enpòtan konsènan lang kreyòl ayisyen an. Pou kòmanse m ap di nou ke lang sila se li ki makònen ansanm chak grenn frè ak sè nou yo k ap viv sou teritwa Ayiti a, si nou kwè sa manman lwa nasyon an fè konnen, men tou se yon lang ki raple nou fyète nou dwe genyen pa rapò a wòl ke li te jwe nan listwa nou kòm pèp. Malgre tout bèl pakou lang sa nan listwa peyi nou, sa pa anpeche gen moun ki pran plezi (oubyen pa inyorans tou) yo nan itilize l mal ; se sa ki ta pral motive moun ki di yo konn li isit yo pou yo mete sou pye yon Akademi pou lang sila an desanm 2014. Se pa sèlman pèp Ayisyen an ki pale ak pratike kilti kreyòl, paske kreyòl se yon defòmasyon kilti peyi ki te kolonize yon lòt peyi. Se sa ki fè gen anpil lòt peyi ki itilize lang kreyòl men se pa menm jan ak lang pa nou an. Se nan sousi pou bay kilti kreyòl yo plis jarèt ki fè depi lane 1983, yo konsakre jounen 28 oktòb la pou selebre lang ak kilti kreyòl.

Fermer la Pub..

Si depi prèske 40 tan yo konsakre jounen 28 oktòb la pou selebre lang ak kilti kreyòl, depi plizyè lane pa bò isit an Ayiti, sou lobedyans Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA), nou konsakre tout mwa oktòb la pou fè aktivite ki mete lang nan an valè.

Se vre nou gen yon akademi kreyòl, se vre nou gen anpil zèv ki ekri an kreyòl, se vre nou pale de kreyòl pi plis kounya nan relasyon nou ak lòt pèp yo, me sa pa anpeche ke jiskounya nou poko janm vle asepte kreyòl la kòm lang edikatif nou. Yo souvan di pi meyè fason pou yon moun aprann se nan lang manman ak papa li, men nan peyi nou an Ayiti se diferan, olye yo valorize lang matènèl nou an gen plizyè enstitisyon eskolè ki prefere adopte yon makòn zouti ki pou fè timoun yo konprann ke kreyòl pa fin yon lang vre e ke pou yo dakò yo konn li fòk yo pale fransè. Se pratik sa yo melanje ak ireskonsablite moun nou di ki se leta nan peyi isit yo ki fè jounen jodi a, malgre tout jefò ki fèt, anpil ti jèn paka ekri ni pale byen lang kreyòl la.

 Bagay la sitèlman grav li rive nan yon pwen kote yo redwi selebrasyon jounen lang kreyòl la an Ayiti nan pataje yon pwovèb kreyòl anpil fwa tou mal òtografye, sou rezo sosyal yo. Kèk enstitisyon ki pran chans òganize kèk aktivite kiltirèl tankou kozri, lekti tèks kreyòl, jwe jwèt tradisyonèl ak anpil lòt toujou pa janm rive reyini gwo foul moun, malgre yo pap peye senk kòb, tankou lè gen pwogram DJ k ap pete chawa pou gwo lajan.

Jodi a nou kwè lè a rive pou nou kòmanse oryante jenès la nan yon lòt direksyon, aprann yo renmen ak bay valè a kilti kreyòl la, sa pa vle di pou yo neglije lang fransè oubyen aprantisaj nenpòt lòt lang etranje men kreyòl la dwe yon priyorite. Si toutbon nou swete gen yon lòt peyi, bay valè ak kilti kreyòl la se kapab yon kòmansman. Ann sispann jete sa ki pou nou pou n ranmase sa ki pa pou nou – kreyòl la se pa nou li ye se nou ki pou ba l valè. Pastè yo, prèt yo, animatè emisyon kitirèl yo, ekriven yo, itilize lang kreyòl nan preparasyon ak prezantasyon aktivite nou yo se pi bon mwayen pou fè pwomosyon ak vann kilti sila nan yon nivo ki fè valè li. Ann met men pou voye lang ak kilti kreyòl ayisyen an monte.

Serge Amos Badio, ekriven

HCI - A La Une

Videos

Lorem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting indus..

Ky-Mani Marley, One Time..

Where can I get some?..

Fermer la Pub..